เทโลเมียร์ (Telomere) คือ ส่วนปลายของโครโมโซมที่ทำหน้าที่ปกป้องโครงสร้างของดีเอ็นเอ (DNA) ไม่ให้เกิดความเสียหายหรือเชื่อมต่อกับโครโมโซมอื่นๆ ลักษณะของเทโลเมียร์จะเป็นสายสั้นๆ ของลำดับเบสซ้ำๆ (ซ้ำๆ กันเป็นพันๆ ครั้ง)
ตัวอย่างลำดับเบสของเทโลเมียร์ในมนุษย์คือ TTAGGG
—
หน้าที่สำคัญของเทโลเมียร์
1. ปกป้องโครโมโซม: เทโลเมียร์ทำหน้าที่คล้าย “ปลอกหุ้ม” ที่ปลายเชือก เพื่อไม่ให้โครโมโซมเสื่อมหรือเชื่อมติดกัน
2. ควบคุมอายุของเซลล์: ทุกครั้งที่เซลล์แบ่งตัว เทโลเมียร์จะสั้นลงเรื่อยๆ เมื่อเทโลเมียร์สั้นจนถึงจุดหนึ่ง เซลล์จะหยุดแบ่งตัวหรือตาย (Cellular Senescence หรือ Apoptosis)
3. เกี่ยวข้องกับความชรา (Aging): การสั้นลงของเทโลเมียร์สัมพันธ์กับความชรา และการเสื่อมของเนื้อเยื่อต่างๆ
4. เกี่ยวข้องกับโรค: เทโลเมียร์ที่สั้นมากเกินไปเกี่ยวข้องกับโรคเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน มะเร็ง และโรคเกี่ยวกับความเสื่อม
—
ทำไมเทโลเมียร์จึงสำคัญต่อร่างกาย
เทโลเมียร์ที่ ยาวและแข็งแรง ช่วยให้เซลล์ทำงานได้ดี แบ่งตัวได้อย่างปลอดภัย
เทโลเมียร์ที่ สั้นลงมากเกินไป ทำให้เซลล์แก่ เสื่อม หรือกลายพันธุ์
เทโลเมียร์จึงเกี่ยวข้องโดยตรงกับ อายุขัย สุขภาพโดยรวม และโรคต่างๆ
—
ปัจจัยที่มีผลต่อความยาวของเทโลเมียร์
อายุ: ยิ่งอายุมาก เทโลเมียร์ยิ่งสั้น
ความเครียด: ความเครียดเรื้อรังทำให้เทโลเมียร์สั้นเร็วขึ้น
การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์: ทำให้เทโลเมียร์เสื่อม
อาหาร: อาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระช่วยชะลอการสั้นของเทโลเมียร์
การออกกำลังกาย: ช่วยคงความยาวของเทโลเมียร์ให้นานขึ้น